پنجـ برخى شارحان گفتهاند ضمیر در کلمه «من غیرها» به طایفهاى که قبلاً دربارة آنان سخن گفته و این کلام بخشى از دنبالة آنست، بر میگردد و برخى گفتهاند مرجع آن ضمیر، بنى امیه و حکومتهاى همپالگى آنان است و برخى گفتهاند ضمیر به «حرب» بر میگردد که در آغازین جمله آمده است.
به نظر نگارنده ضمیر به هر که برگردد، نکته مهمّ آنست که زعیم آن حکومت واحد و جهانی، به رهبرى مهدى آل محمّد صلى الله علیه و آله و سلم چنین روشى خواهد داشت که خاطیان را از هر گروه و ردهاى باشند، و به هر جا وابسته و پیوسته باشند به حکم قرآن و به اقتضاى حکم عقل سلیم کیفر خواهد داد و تحت تأثیر هیچ عامل دیگر قرار نخواهد گرفت، همان که ما تا امروز تاوان همین نقطه ضعف حکومتها را به بهاى کلان، میپردازیم و بسیارى از جرائم به همین سبب پشت پردة ابهام باقى مانده و خونهاى محترمى بدون قصاص مانده و هدر میرود.
اللهم انا نشکوا الیک غیبة نبیّنا و کثرة عدوّنا و قلّة عددنا و هواننا على الناس و شدّة الزمان و وقوع الفتن بنا اللهم ففرّج ذلک بعدل تظهره و سلطان حق تعرفه.24
خدایا ما به توغیبت پیامبرمان را گله داریم و از زیادى دشمن و کمى شمارهمان و از بیتوجّهى مردم و سختى زمانه و فتنهها به تو شکایت میکنیم. خدایا گشایشى فرما با عدالتى که آشکار فرمایى و حقّى که میشناسى و بشناسانى.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. ن، ک: على غفوری، قرآن، اسلام و اعلامیّة جهانى حقوق بشر. تهران.
2.ن،ک: محمد ابراهیم آیتی، تاریخ پیامبر اسلام، 234،235، دانشگاه تهران.
3. شیخ الاسلام طبرسی، مجمع البیان، 3/205، دار احیاء التراث، بیروت.
4.سید قطب، فى ظلال القرآن، 2/904، دار الشروق، بیروت.
5.مجمع البیان، 8/356.
6.همان.
7.نهج البلاغه، خطبة 177، بنیاد نهج البلاغه.
8.ن. ک: مجمع البیان، 9/126.
9.فى ظلال القرآن، 6/3329.
10.حمیّت، به معناى گرمایى و داغى است و حمیّت جاهلی، جوش آوردن جاهلانه و نابخردانه است.
11.در ابعاد فتنه بنى امیه و این بحث ن،ک: نهج البلاغه، خطبة 92.
12.نهج البلاغة، خطبة 99.
13.شرح نهج البلاغه، 7/44و 58.
