جايگاه علمى حضرت زهرا(س) - Maghaleh
 
 
 












 
جايگاه علمى حضرت زهرا(س)

( 5 صفحه - از 106 تا 110 )

سخنران : مسجدجامعی، احمد
  • سخنرانى وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی

    بسم اللّه الرّحمن الرّحیم بنده هم این ایّام فرخنده را خدمت شما شخصیت‌هاى قرآنى و علاقمندان به ساحت قرآن و اهل بیت عصمت و طهارت‌(س) تبریک عرض می‌کنم، و بسیار خوشحالم از این‌که ما در روند گسترش فعالیت‌هاى قرآنى شاهد مشارکت بیشتر بانوان در این حوزه هستیم. مشارکتى که با سازماندهى و با برنامه‌ریزى همراه است و امید این می‌رود که در جریان روند تحولات اجتماعى بتوانند نقش اساسی‌ترى ایفا کنند. بخصوص در جامعه ما که خانواده یکى از ارکان اصلى قوام اجتماعى است و ارزش‌هاى خانواده می‌تواند به عنوان محورى در گسترش باورها و گرایش‌هاى فرهنگى تلقى شود. باورها و گرایش‌هایى که طبعاً در خانواده از سنّت فرهنگى ایرانى نقش پذیرفته، سنت فرهنگى ما مبتنى بر اخلاق، قرآن و اهل‌بیت‌(ع) می‌باشد و اینها از ویژگی‌هاى مشترک روح ایرانى است.

    ( 106 )
  • علاقه به بزرگان دین و امامان بزرگوار یکى از ارکان ملّیت ایرانى است؛ و همچنین است علاقه به حضرت زهراء‌(س).سرکار خانم شجاعى بیان کردند که تعداد زنان فعال در عرصه‌هاى مختلف قرآنی، حفظ، قرائت و آموزش سه براى مردان است. این مهم تحقق نیافته مگر در همان ساختار خانواده ایرانى که به آن اشاره کردم. در حقیقت سنّت آموزش قرآن در مدارس و مکاتب قدیم بیشتر به عهده زنان و بانوان و خانواده‌ها بوده است. نخستین معلمان ما در این زمینه‌ها مادران ما بوده‌اند. در سنت فرهنگى ما بانوان علاوه بر‌نقش محورى مادرى در تعلیم و تربیت عمومى ـ اداره مدارس و مکاتب ـ نیز نقش محورى و فعال داشته‌اند. و این آمار نشان دهنده استمرار همان سنّت فرهنگى است. فراهم ساختن امکان حضور بیشتر زنان در این عرصه‌ها از ضرورت‌هاى زمانه ما می‌باشد.

    آمارها نشان می‌دهد در حوزه‌هایى که عرصه حضور براى زنان فراهم بوده است زنان نقش مؤثرترى داشته‌اند. و در زمینه‌هایى که عرصه‌هاى اجتماعى فراهم نبوده این نقش را کم‌تر می‌بینیم. خطبه حضرت زهرا‌(س) در جمع صحابه ـ در این‌که این سخنان توسط حضرت زهرا بیان شده، هیچ کس تردید ندارد‌‌ـ نشان دهنده یک نوع حضور و مشارکت فعالى است که ایشان به عنوان مرجع و ملجاء زنان در حوزه اجتماعى بعهده داشته‌اند. خطابه‌اى خوانده است و از حقى دفاع کرده است و این خواندن خطابه و دفاع از حق در جمعى بوده است که مردان هم در آن حضور داشته‌اند. بنابراین یک نوع مشارکت در این فعالیت‌هایى است که جنبه ترویجى هم داشته است.

    خطبه حضرت داراى ابعاد بسیار گسترده‌اى است. در همین خطبه شما حداقل در سه مورد ارجاع به قرآن را می‌بینید و حضرت از میراث گرانقدر پدر بزرگوارشان یاد می‌کنند و ضرورت توجه به این میراث را یاد‌آورى می‌کنند و یا به حاملان قرآن ـ پدر و همسرشان‌‌ـ اشاره می‌کنند. ایشان در یک فضاى اجتماعى خاصى به بیان این مسائل می‌پردازند. در همین خطبه ما بارها و بارها شاهد این هستیم که حضرت استشهاد به قرآن می‌کنند، یا به طور مستقیم و یا نمونه‌هایى را ذکر می‌کنند. بنابراین اگر این حضور زهرایى را قبول داشته باشیم ـ البته بزرگان شیعه و اسلام براین مسأله اتفاق دارند ـ آنگاه می‌توان براى مشارکت زنان در عرصه‌هاى اجتماعى یک مبناى دینى نمونه آورد.

    ( 107 )
  • در این خطبه، معارف دین و بحث‌هاى کلامى مطرح شده و حضرت به قرآن اشاره داشته‌اند حضور در مسجد و ایراد خطبه یک نوع رفتار اجتماعى است. این نوع رفتار از سوى فاطمه‌(س) می‌تواند زمینه‌اى براى بیان مشارکت اجتماعى زنان در عرصه‌هاى مختلف و بیان حضور آنها در عرصه‌هاى مختلف جمعى باشد، چیزى که به برکت انقلاب اسلامى ما شکل گسترده آن در حال پی‌ریزیست.

    یکى از مهم‌ترین نکاتى که در انقلاب اسلامى مورد توجه قرار گرفت همین دیدگاهى بود که توسط مرحوم امام(ره) به آن عنایت شد. یاد کرد این نکته خالى از فایده نیست که مرحوم امام‌(ره) نگاه متفاوتى نسبت به حضرت زهرا‌(س) داشته‌اند، که جاى بحث و بررسى درباره آن هنوز بسیار است. به عنوان نمونه توجه کنیم به نکته‌اى که در وصیتنامه امام آمده است. علیرغم این‌که مشى امام در فتاواى ایشان در باب شرکت در مراسم نماز جماعت در جمع مسلمانان، در حج و دیگر مراسم عبادى مشترک با مسلمانان در استفاده نکردن از مهر و نظایر اینها، یک نو‌آورى محسوب می‌شود؛ امّا در وصیتنامه رسماً از مصحف فاطمه اسم می‌برند. با این‌که مصحف فاطمه می‌تواند بحث‌هاى زیادى را به دنبال داشته باشد و در طول تاریخ اسلام بسیارى از بزرگان و علما درباره آن بحث کرده‌اند، البته همه ائمه به نوعى استناد به این مصحف داشته‌اند. این مصحف چیست که ائمه بزرگوار دین بر‌آن تأکید داشته‌اند و مرحوم امام نیز بر‌آن تأکید می‌کنند و آن را از افتخارات نظام فکرى خودشان می‌دانند.

    این مهم در نسبت با حضرت زهرا‌(س) و در پرتو روایات معنا می‌شود، که به نوعى ملائکه بر حضرت القا کرده‌اند. البته این با فهم قرآنى امام سازگار است. در قرآن هست که به حضرت مریم ـ که پیامبر نبوده‌اند‌‌ـ ملائکه نازل می‌شدند: إذ قالت الملائکه یا مریم إنّ اللّه اصطفاک و‌طهّرک و‌اصطفاک على نساء العالمین.(آل‌عمران، 3/42). براى حضرت زهرا نیز چنین شأنى بوده است، بلکه فراتر از این هم می‌تواند باشد؛ و فراتر از این هم بوده است. یا در همان وصیتنامه حضرت امام تصریح دارند به حدیث ثقلین. در آیاتى از قرآن هم اشاره شده است به حضرت زهرا‌(س) مانند: إنّما یرید اللّه لیذهب عنکم الرجس أهل‌البیت ویطهّرکم تطهیرا.(احزاب، 23/33)

    قل لا أسئلکم علیه أجراً إلاّ المودّه فى القربى. (شوری، 42/23)

    فقل تعالوا ندع أبناءنا وأبناءکم و‌نساءنا و‌نساءکم و‌أنفسنا و‌أنفسکم ثم نبتهل فنجعل

    ( 108 )
  • لعنه اللّه على الکاذبین.(آل‌عمران/61)

    در این آیه منظور از نساءنا که همراه با پیامبر و على و حسنین در روز مباهله با مسیحیان نجران در صحرا حاضر شدند فاطمه زهرا است؛ نه زنى دیگر. همچنین مفسران شیعه آیاتى را به طور خاص در مورد حضرت زهرا‌(س) تفسیر کرده‌اند مانند: مَرَج البحرین یلتقیان. بینهما برزخ لا یبغیان.… یخرج منهما اللؤلؤ والمرجان.(الرحمان، 55/19ـ22). مراجعه به تفاسیر شیعه مشخص می‌کند که منظور از بحرین و لؤلؤ ومرجان چه کسانى هستند. جابر بن عبد‌اللّه انصارى بیان می‌کند که من صحیفه فاطمه را دیده‌ام و بعد از آن صحیفه نام ائمه را ذکر می‌کند.

    خلاصه آنکه امام در وصیتنامه، نگاه ویژه و خاصى به ثقلین و مصحف فاطمه دارند. و همه اینها در نسبت با قرآن معنا می‌شود. قابل ذکر است که امام فهم و برداشت ویژه‌اى از قرآن داشته‌اند. و این نگاه خاص امام به قرآن و دین سبب حضور مشارکت زنان در عرصه‌هاى مختلف انقلاب اسلامى شده بود. یکى از مسائلى که روشنفکران غیر دینى زیاد مطرح می‌کردند مسأله زنان بعد از انقلاب اسلامى بود. میزان مشارکت زنان در عرصه‌هاى مختلف چه صورتى پیدا خواهد کرد و این دغدغه را القا می‌کردند که دوره حضور و مشارکت زنان در عرصه‌هاى فرهنگی، اجتماعی، هنری، سیاسی، اقتصادى به پایان رسیده است. اما روند انقلاب اسلامى که از فقه پویا و جامع نگر امام ـ بزرگ مقتداى مردان و زنان این مرز و بوم ـ تغذیه می‌کرد خلاف آن توهّم نادرست را ثابت کرد. این‌که می‌گویم مقتداى زنان و مردان، این‌گونه نیست که بگوییم حضرت زهرا‌(س) مثلاً الگوى زنان است و الگوى مردان نیست، یا حضرت على مثلاً الگوى مردان است و الگوى زنان نیست، این نگاه اصلاً نگاه درستى نیست. نگاه ارزشى و دینى به زنان سبب شد که حجم مشارکت و سرمایه‌گذارى در حوزه زنان افزایش پیدا کند. تعداد زنانى که به دانشگاه رفتند، برنده کتاب سال و برنده پژوهش سال شدند، در حوزه‌هاى هنرى و فرهنگى نام‌آور شدند، حافظ قرآن شدند و… روز به روز بیشتر می‌شود. آمارها نشان می‌دهد تعداد کتاب‌هایى که زنان راجع به حضرت زهرا‌(س) نوشته‌اند، نزدیک به هشتصد اثر می‌باشد.

    از جنبه‌هاى دیگر هم اولین تشکل‌هاى زنان بعد از انقلاب، تشکل‌هایى بود که در عرصه کمک به محرومان، رسیدگى به مسائل پشت جبهه، تشکیل کلاس‌هاى

    ( 109 )
  • معارف اسلامى و قرآن ایجاد شد. در این دوره، ما شاهد حضور و مشارکت فعال زنان در همه عرصه‌ها بوده‌ایم. همچنین لازم است که در عرصه‌هاى قرآنى که مبنا و مبداء و ریشه این نوع تشکلهاست بیشتر فعالیت کنیم، بیشتر حضور و مشارکت داشته‌باشیم و سرمایه گذارى کنیم.

    مقایسه‌اى که بین زنان و مردان در عرصه‌هاى دینى انجام شده است، مؤید این است که نقش تداوم بخش زنان در عرصه‌هاى فرهنگى بویژه در عرصه‌هاى دینى مؤثر‌تر از نقش مردان است. تمام آمارهاحاکى از پایبندى و تقیّد بیشتر زنان ـ‌‌نسبت به مردان‌‌ـ به مسایل ظاهرى و باطنى دین است. چنان که در آمارگیرى آمده است که: یک چهارم زنان اظهار داشته‌اند که همیشه و یا اکثر اوقات به قرائت قرآن مجید می‌پردازند. و یا در میان زنان بیش از هفتاد درصد احساس نزدیکى با حقیقت دین را دارند، با خدا دارند. شاخصه‌هاى دین دارى در مواردى که بویژه بستر اجتماعى آن فراهم است زنان بر‌مردان پیشى گرفته‌اند. اینکه گفته می‌شود بستر اجتماعى آن فراهم است چون در بعضى جاها بستر اجتماعیش فراهم نیست مثلاً هیأت‌هاى مذهبى ما از قدیم هیأت‌هاى مردانه بوده است خوب این بستر اجتماعی‌اش فراهم نیست. یا مشارکت در نماز بیشتر یک امر مردانه بوده است. اما در هر حال می‌توان گفت که زنان نقش بی‌بدیلى در تداوم ارزش‌هاى دینى و فرهنگى در جامعه ما دارند و لازم است که با توجه به گرایشات متأثر از فضا و تحولات سیاسى و اجتماعى که در جامعه ما هست، این نقش همچنان استمرار پیدا کند و از استحکام و تداوم بیشترى برخوردار بشود و این امر میسّر است با تداوم در برنامه‌ریزى و شکل دهى نهادهاى متناسب با شرایط عصرى و دوران ما، و روز آمد کردن فعالیت‌هاى زنان در عرصه‌هاى مختلف فرهنگى اجتماعى و بویژه پایه‌گذارى نهادهاى قدیم دینى و قرآنى. والسلام علیکم و رحمه اللّه وبرکاته.


[ بازگشت ]




چند رسانه ای    نرم افزار    انجمن ها    مراکز    دیگر پایگاهها    ارتباط با ما