ه : سیره سیاسی و اجتماعی

حدیث برادری در سیره نبوی صلی‏الله‏علیه‏و‏آله

هدایت پناه، مؤسسه بوستان کتاب، قم، چاپ اول، 1383، 368

صفحه، وزیری.

نگارنده در این نوشتار ضمن بررسی اهداف و پیامدهای پیمان برادری میان مسلمانان، موضوع برادری رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و امام علی علیه‏السلام را از نظر تاریخی و حدیثی مورد کاوش قرار داده است. به اعتقاد وی پیمان برادری که توسط رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله در بدو ورود به مدینه میان اصحاب برقرار گردید از جمله اقداماتی بود که تأثیر فراوانی در زندگی اجتماعی،سیاسی و حتی اقتصادی مسلمانان مدینه گذاشت.اهداف پیامبر از نظام مؤاخات، پیامدهای مؤاخات، مؤاخات رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و علی علیه‏السلام از دیدگاه شیعه و اهل سنت از جمله مباحث مطرح شده در این کتاب می‏باشد. در بخش پایانی این اثر، فهرستی از روایاتی که قضیه مؤاخات پیامبر و حضرت علی را نقل کرده‏اند، ارایه شده است.

یادآور می‏شود این کتاب در هفتمین همایش کتاب سال حوزه (1384) برگزیده شده است.

پیامبر وحدت

سید حسین حسینی، انتشارات اطلاعات، تهران، چاپ اول، 1379، 312 صفحه، وزیری.

موضوع اصلی این کتاب، بررسی مقوله «وحدت امت اسلامی» است که بر پایه سیره حضرت رسول اکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله صورت گرفته است. در مقدمه کتاب با استفاده از آیات قرآن کریم مهم‏ترین بنیان‏های وحدت تشریح شده است. فصل نخست به روش‏شناسی سیره پیامبر اکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله اختصاص یافته است. در فصل دوم ضمن اشاره به اهداف، نتایج و جایگاه وحدت، از اهمیت و حساسیت موضوع سخن به میان آمده است. در فصل سوم واژه‏هایی چون: وحدت، امت اسلامی، جامعه اسلامی و امت واحده اسلامی، بررسی و شرح شده است. در فصل چهارم به تحلیل نقش راهبردهای سیاسی و حکومتی، فرهنگی و عقیدتی و ارزشی و اجتماعی پیامبراکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله در ایجاد وحدت اسلامی پرداخته شده است. در آخرین فصل، فلسفه وحدت اسلامی با استناد به آیات قرآن کریم و اشعار برخی شاعران نامی ایران تبیین شده است.

گفتنی است مؤلف برای ترجمه، شرح و تفسیر آیات قرآن کریم، بیشتر از دو تفسیر المیزان و کشف الاسرار بهره برده است. در پایان کتاب، فهرست منابع و مآخذ، فهرست آیات، فهرست روایات، فهرست اعلام و فهرست اصطلاحات (نمایه موضوعی) ذکر شده است.

سیاست خارجی پیامبر اسلام صلی‏الله‏علیه‏و‏آله

سید غضنفر علی جعفری فائزی پهالیه‏ای، انتشارات زائر، قم، چاپ

اول، 1378، 328 صفحه، رقعی.

این اثر پژوهشی درباره رفتار سیاسی پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله با بیگانگان است که با بهره گرفتن از کتاب‏های حدیثی، تاریخی، تفسیری، فقهی و حقوقی، اعم از منابع دست اول اسلامی و غیر آنها، به نگارش درآمده است. انگیزه نویسنده کتاب، آشنا کردن هرچه بیشتر مسلمانان و به ویژه سیاست‏مداران و دولت‏مردان مسلمان با روش‏های اسلامی حکومت داری در بعد سیاست خارجی است که آن را در نه فصل تدوین کرده و در فصل اول آن، به مبانی سیاست خارجی اسلام پرداخته و اصول ارتباط عادلانه و مسالمت‏آمیز، حفظ دارالاسلام، دعوت و نفی سبیل را بررسی نموده است.

فصل‏های بعدی کتاب، درباره رسالت جهانی اسلام و مرز آن و روح سیاسی دین اسلام است. فصل چهارم کتاب، در مورد هجرت پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله از مکه به مدینه و آغاز رفتار سیاسی، تشکیل حکومت، مشکلات به وجود آمده در مدینه، سیاست آن حضرت در تعامل با منافقان و یهود و ایجاد پیمان‏های صلح با یهود و دیگر معاهدات ایشان است. اصل حاکم در روابط خارجی و این‏که چنین اصلی بر پایه زور استوار است یا صلح، طرح ماجرای بنی قریظه، بررسی اوضاع سیاسی دوران بعثت پیامبر و بررسی دولت‏های غسانی، ساسانی، یمن و روم مباحث فصل‏های پنجم تا هفتم کتاب را تشکیل می‏دهد.

فصل هشتم که درباره سیاست خارجی پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله است، نامه‏های پیامبر به پادشاهان و امرای آن دوران و رفع پاره‏ای از اشکال‏های خاور پژوهان، مباهله پیامبر با مسیحیان و برقراری جزیه برای اهل کتاب را تشریح نموده است. در آخرین فصل کتاب هم مسئله مرزهای جغرافیایی و اهمیت آن در سیاست خارجی بررسی شده است.

سیره نبوی (جلد 3-1)

مصطفی دلشاد تهرانی، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران، چاپ اول، 1372، 505 + 576 + 656 صفحه، وزیری.

این کتاب پژوهشی در سیره فردی، مدیریتی، خانوادگی، سیاسی، نظامی و اقتصادی پیامبر گرامی صلی‏الله‏علیه‏و‏آله است. ضرورت پرداختن به سیره نبوی به عنوان الگوی انسان کامل و آشنا شدن هر مسلمانی به آن و معرفی نمونه‏ای تمام عیار برای همه

زمان‏ها به مردم، نویسنده را که در مباحث اجتماعی و دینی قلم می‏زند واداشته تا کتابی جامع در منش و رفتار پیامبر فراهم آورد و ابعاد سیره رسول خدا را معرفی کند. وی با بهره گرفتن از منابع حدیثی، تفسیری، تاریخی، رجالی، فقهی، عرفانی، اصولی، کلامی، شرح‏های نهج البلاغه، دیوان‏های شعر، و نیز نوشته‏های دیگر نویسندگان، مباحث این کتاب را در چهار بخش کلی سیره‏شناسی، سیره فردی، سیره اجتماعی و سیره مدیریتی پیامبر و در سه دفتر پی گرفته است.

مؤلف در آغاز، از ضرورت پرداختن به سیره و واژه سیره و سیره‏شناسی و سیره ثابت و متغیر بحث کرده و سیره را منطق عملی اسلام معرفی می‏نماید و سپس به بررسی اصول سیره فردی پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله هم‏چون: حفظ حدود الهی، به کارگیری وسیله، تعادل، زهد، ساده زیستی، تفکر، حریت، استقلال، عزت، عدم تکلف، نظم و انضباط و صبر و استقامت، می‏پردازد.

در سیره اجتماعی، مطالب زیادی را پیرامون مدارای پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله ، تکریم مردم، سازش ناپذیری، عدم استرحام، ظلم ناپذیری، عدالت اجتماعی، مشورت، اهتمام به امر بینوایان، رویارویی با مستکبران، مساوات، برادری، وظایف مؤمنان نسبت به یک‏دیگر و تعاون، بیان نموده است.

اصول مدیریت پیامبر در این پژوهش چنین شمارش شده است: رابطه با خدا، رحمت و محبت، شرح صدر، رعایت اهلیت در مدیران و کارگزاران، تبعیت و اطاعت، تفویض اختیار به کارگزاران و مسئولیت خواهی از آنان، انضباط و جدیت، تصمیم‏گیری، پای‏بندی به عهد و پیمان، عدم احتجاب، توجیه امور برای مسئولان جهت انجام درست امور، نصیحت و انتقاد و برپایی حق و عدل. نویسنده در پایان، آفات مدیریت بر قلب‏ها را نیز یادآوری کرده است.

خط مشی سیاسی در سیره نبوی (جلد 1)

منیر محمد غضبان، ترجمه: عمر قادری، انتشارات احسان، تهران، چاپ اول، 1379، 264 صفحه، وزیری.

این کتاب ترجمه کتاب «المنهج الحرکی للسیرة النبویة» درباره برنامه‏های سیاسی و تبلیغی پیامبر اسلام صلی‏الله‏علیه‏و‏آله از آغاز بعثت تا هجرت به مدینه است. انگیزه مؤلف، ارایه الگویی به اصلاح گران جامعه و پیشتازان مبارزه می‏باشد. مؤلف با بهره‏گیری از منابع تاریخی، با تقسیم دعوت حضرت محمد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله به دعوت سری و آشکار، به تشکیلات سری پیامبر اشاره می‏کند، که این تشکیلات به برپایی دولت انجامید و این دولت گسترش یافت و بنیان‏های آن استوار گشت تا سرانجام بر کفر و شرک پیروز شد. عنوان‏های کتاب عبارت است از: دعوت سری محمد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله ، آشنایی قریش با دعوت پیامبر، دعوت علنی، هجرت یاران، تحدی قرآن، تحریم اقتصادی، تأسیس بنیادهای دولت، هجرت به مدینه و غار ثور.

مدارا با مخالفان در قرآن و سیره نبوی

غلامرضا نوعی، انتشارات کتاب مبین، رشت، چاپ اول، 1379، 176 صفحه، وزیری.

پاسخ‏گویی به اندیشه‏های نو و سؤالات جدید با تکیه بر قرآن و حدیث، یکی از روش‏های پسندیده‏ای است که همواره مورد توجه اندیشمندان مسلمان بوده است. آنان همواره کوشیده‏اند مخالفان خود و سخنان آنان را با صبر و بردباری ویژه تحمل کنند و در برابر نظرات آنان با منطق شایسته و بایسته اسلام برخورد کنند. یکی از مسایل مهم امروز جوامع، به ویژه جوامع مسلمان چگونگی تعامل و شیوه

برخورد با مخالفان است که خود نشان دهنده توسعه یافتگی فرهنگی و سیاسی هر نظامی است. این‏که مخالفان در نظام سیاسی اسلام از چه جایگاهی برخوردارند و اصولاً برخورد و رفتار حکومت دینی با آنان چگونه خواهد بود، سؤالی است که پاسخی در خور و شایسته می‏طلبد و کتاب حاضر در پی پاسخ‏گویی به آن با استناد به کتاب و سنت نبوی است.

پیش‏گفتار کتاب حاضر با عنوان کلی «مقایسه اجمالی جامعه مدنی و مدینة النبی» آغاز و در پی آن شش بخش ذکر می‏شود: حکومت پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله در مدینه، رفتار عادلانه با مخالفان، گفت‏وگو با مخالفان، تساهل و تسامح، قانون مداری در رفتار با مخالفان و آزادی عقیده.

منهج النبی صلی‏الله‏علیه‏و‏آله فی الدعوة

محمد امحزون، دارالاسلام، چاپ اول، 2002م، 384 صفحه، وزیری.

این اثر، پژوهشی در روش پیامبر اسلام صلی‏الله‏علیه‏و‏آله در دعوت خویش و پایه گذاری حکومت اسلامی است. نویسنده به شرح و بررسی توصیفی سیره نبوی در دو مرحله زمانی و مکانی در مکه و مدینه می‏پردازد و چگونگی هدایت مردم آن روزگار شبه جزیره عربستان و پایه گزاری ایمان الهی در قلب آنان در تعمیق اندیشه اسلامی در میان مسلمانان را بیان می‏کند. به اعتقاد نویسنده، نبی مکرم اسلام توانست با روش‏های مناسب، معنای درست و واقعی وحی الهی را به مردم فهمانده و از این رهگذر اصول میانه روی و اعتدال را در جامعه پایه‏گذاری کند که از طریق آن هر مسلمانی می‏تواند در برابر گمراهی‏ها و چالش‏های روزگار خود پایداری کند.

نویسنده در این اثر هم‏چنین دیدگاه روشن و کاملی از واقعیات امت اسلامی در زمینه‏های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و راه‏های بیداری امت ارایه می‏دهد. وی بر این مسئله تأکید می‏کند که روش نبوی صلی‏الله‏علیه‏و‏آله در دعوت، همان روشی است که خداوند متعال برای رسول گرامی اسلام از زمان بعثت تا پایان رسالت وی تعیین کرده است.

این اثر از دو باب و هشت فصل تشکیل شده که هر فصل خود دارای چند مبحث می‏باشد. باب اول به بررسی روش دعوت پیامبر اسلام در مکه و پیش از هجرت اختصاص دارد. در فصل اول این باب، ویژگی‏های این دوره در زمینه اعتقادات و سنن الهی بررسی شده است. فصل دوم به مبحث تربیت جوانان و نوجوانان، پرورش دل‏های مردم و تربیت اخلاقی و جزئیات آن اختصاص دارد. فصل

سوم و چهارم به مسئله برنامه ریزی و سیاست گذاری پیامبر اسلام صلی‏الله‏علیه‏و‏آله برای دعوت آشکار خود و ویژگی‏های تشکیلات رسالت اسلامی و دعوت سری حضرت و تربیت فرد در چارچوب جامعه و مدیریت ایشان در دعوت می‏پردازد.

باب دوم، از چهار فصل تشکیل شده است که به دوره رسالت پیامبر اسلام در مدینه اختصاص دارد. در فصل اول و دوم این باب، درباره معرفت و شناخت مردم نسبت به دین، تربیت اخلاقی و پرورش دل‏های مردم بحث می‏شود. فصل سوم به ویژگی‏های برنامه ریزی و سیاست‏های پیامبر اسلام در دعوت مردم، استراتژی‏های حضرت در مقابله با دشمنان داخلی، چگونگی تعامل با امپراطوری‏های روم، مقدمات فتح بلاد شام و بررسی شرایط امنیتی و اقتصادی آن زمان اختصاص دارد. فصل چهارم نیز به بررسی تشکیلات اداری، سیاسی، اجتماعی، جنگی، مالی و عمرانی حکومت پیامبر اسلام صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و ویژگی‏های این تشکیلات می‏پردازد.

و: سیره حکومتی

دولت رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله

صالح احمد علی، ترجمه: هادی انصاری، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، قم، چاپ اول، 1381، 428 صفحه، وزیری.

این اثر درباره چگونگی شکل‏گیری و گسترش نظام حکومتی و دینی رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله در مدینه و شبه جزیره عربستان بحث می‏کند. نویسنده با استناد به منابع تاریخی، به بررسی اوضاع اجتماعی و ساختار زندگانی مردمان یثرب پیش از هجرت پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله به این شهر پرداخته است.

کتاب حاضر از جمله کتاب‏های درسی در دانشگاه‏های کشور در بخش تاریخ است. وی به چگونگی تشکیل دولت اسلامی در مدینه پس از هجرت رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و برخورد پیامبر با مخالفان خود، از جمله منافقان و یهودیان، پرداخته است. جنگ‏های پیامبر با اهل مکه و دیگر عشایر شبه جزیره، گسترش اسلام در شمال حجاز، تحولات اداری و نظم مالی، پیام اسلام، اخلاق پیامبر و روابط اجتماعی آن حضرت با دیگران از مباحث دیگری است که مؤلف به آن پرداخته است.

رسائل الرسول النبی محمد بن عبدالله صلی‏الله‏علیه‏و‏آله

سعید حسین، دارالهادی، بیروت، چاپ اول، 2000م، 168 صفحه، وزیری، عربی.

این کتاب به معرفی کاتبان پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله ، نامه‏ها و دستورهای سیاسی و اخلاقی و نظامی او به پادشاهان و سران قبایل و کارگزاران و فرماندهان آن حضرت پرداخته است. هدف نویسنده معرفی تاریخ صدر اسلام و ادب و سیره پیامبر از طریق این نامه‏ها است. وی به روش تاریخی و با استناد به منابع حدیثی، تفسیری، تاریخی و سیره شیعه امامیه و اهل سنت، کتاب را تدوین کرده است. مؤلف ضمن بررسی شیوه‏های نگارشی و محتوایی این نامه‏ها و توانایی پیامبر بر قرائت و کتابت، ابتدا 28 تن از کاتبان ایشان را معرفی کرده، سپس متن 183 نامه، بخش‏نامه و پیمان‏نامه‏های پیامبر را بدون هیچ توضیحی آورده است.

محمد و زمامداران، پیرامون نامه‏های پیامبر اسلام صلی‏الله‏علیه‏و‏آله به زمامداران

احمد صابری همدانی، انتشارات شاکر، قم، چاپ چهارم، 1380، 377 صفحه، وزیری.

این کتاب گزارش و تحلیلی است از چگونگی دعوت سران دولت‏ها و قبایل به اسلام توسط پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و کیفیت برخورد آنان با این دعوت. نویسنده کوشیده است تمامی نامه‏های پیامبر اسلام صلی‏الله‏علیه‏و‏آله به سران کشورها، رؤسای قبایل و علمای ادیان و پاسخ آنان را جمع آوری و تحلیل کند. منابع نویسنده کتاب‏های تاریخی است. نامه‏های پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله به خسرو پرویز، پادشاه بحرین، قیصر روم، زمامدار حبشه، حاکم عمان، حضرموت، یهود خیبر، حاکم یمامه، اسقف‏های نجران و دیگران و پاسخ آنان از جمله نامه‏های جمع‏آوری شده است. مؤلف در پایان، به شماری از کاتبان پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله ، سفیران وی، شیوه نامه نگاری و محتویات هر نامه اشاره می‏کند و محور آنها را توحید و دعوت به اسلام می‏داند. وی به موقعیت اجتماعی این زمامداران و نقش این نامه‏ها در بازگشت آنان به اسلام و در نتیجه، هدایت مردم نیز پرداخته است.

سیره حکومتی پیامبر اسلام: (جلد 1) رفتارشناسی پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله با

مردم، (جلد دوم) رفتارشناسی پیامبر با مخالفان داخلی

حسین جوان مهر، انتشارات کتاب مبین، رشت، چاپ اول، 1383، 240+296 صفحه، رقعی.

سیره نبوی، بخشی از سنت پیامبر اسلام صلی‏الله‏علیه‏و‏آله است که پس از قرآن کریم، دومین منبع دریافت شناخت معارف و تعالیم اسلام به شمار می‏رود. کتاب «سیره حکومتی پیامبراسلام» یکی از جدیدترین آثاری است که با رویکردی به موضوع سیره نبوی در دو جلد با عنوان «رفتارشناسی پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله با مردم» و «رفتارشناسی پیامبر با مخالفان داخلی (منافقان)» به چاپ رسیده است.

جلد نخست پس از پیش‏گفتار، در دو فصل با عنوان‏های «نگاهی به سیره نبوی» و «رفتارشناسی پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله با مردم» به بحث می‏پردازد. مؤلف در فصل اول، پس از بررسی لغوی و اصطلاحی «سیره» و وجه افتراق و اشتراک آن دو، به طور مشروح به بیان دو مفهوم عمده «سیره» یعنی «روش و چگونگی رفتار» و «شرح حال» پرداخته و اظهار می‏دارد که اثر خود را در مفهوم سیره به معنای روش و چگونگی رفتار پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله سامان داده است. حجیت سیره نبوی که به وسیله قرآن، حدیث، اجماع و عقل اثبات می‏شود و اهمیت سیره نبوی، از مباحث دیگر این فصل است.

نویسنده در فصل دوم، ذیل عنوان «رفتارشناسی پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله با مردم» به بررسی ویژگی‏ها و مبانی سیره اجتماعی و حکومتی پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله پرداخته است. به زعم مؤلف، اگر سیره نبوی به دو بخش کلی «سیره فردی» و «سیره اجتماعی» تقسیم شود، بخش اول به شیوه زندگانی خصوصی و شخصی پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله در ارتباط با خود و خداوند می‏پردازد و بخش دوم به زندگانی اجتماعی آن حضرت و مناسبات ایشان با مردم مربوط می‏شود، و شامل سیره خانوادگی، مدیریتی، نظامی، حکومتی خواهد بود.

مؤلف در ادامه به شرح و توضیح پاره‏ای از ویژگی‏های اخلاقی رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله که از آنها با عنوان «مبانی سیره اجتماعی و حکومتی پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله » یاد کرده است، می‏پردازد. این ویژگی‏ها عبارت‏اند از: عطوفت و مهربانی، تواضع و فروتنی، حلم وبردباری، عفو و گذشت، احترام به شخصیت و آرای دیگران، مشورت، اصل مساوات و برابری، عدالت و انصاف، قانون مداری و اجرای حدود الهی، آزادی و حریت و مدارا و تسامح. وی به هنگام تبیین این ویژگی‏ها، در پاره‏ای موارد به شبهاتی که از سوی خاورشناسان یا برخی از مغرضان طرح شده است، پاسخ می‏دهد.

«رفتارشناسی پیامبر با مخالفان داخلی (منافقان)، در قرآن و سیره» موضوعی است که مؤلف در جلد دوم کتاب به بررسی آن پرداخته است. این جلد از سه فصل تشکیل شده است. وی در فصل نخست به موضوع «رفتارشناسی منافقان» و در فصل دوم به موضوع «پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و جریان نفاق در

صدر اسلام» می‏پردازد و سرانجام در فصل سوم و پایانی، وارد بحث اصلی می‏شود و «شیوه‏های برخورد رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله با منافقان» را بررسی می‏کند. برخی موضوعات جلد دوم عبارت است از: تعریفی از دانش رفتارشناسی، انواع رفتار، نفاق و منافق در لغت و اصطلاح، تعریف شخصیت، شخصیت منافقان از دیدگاه روان شناختی، انواع رفتارشناسی منافقان، ریشه‏های پیدایش نفاق در صدر اسلام، تقسیم نفاق به نظری و عملی، شیوه برخورد خداوند بامنافقان در قرآن، برخی از شیوه‏های برخورد پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله با منافقان.

نامه‏ها و پیمان‏های سیاسی حضرت محمد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و اسناد صدر اسلام

محمد حمید الله، ترجمه: سید محمد حسینی، انتشارات سروش، تهران، چاپ دوم، 1377، 800 صفحه، وزیری.

این اثر، ترجمه کتاب «مجموعة الوثائق السیاسیة للعهد النبوی» است

که شامل نامه‏ها، پیمان نامه‏ها، بیعت نامه‏ها و امان نامه‏های پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله پیش از هجرت و پس از هجرت آن حضرت است. نویسنده با بهره‏گیری از کتاب‏های تاریخی، 374 سند از اسناد صدر اسلام از آغاز بعثت پیامبر تا سال چهلم هجری را ذکر و به بررسی آنها پرداخته و نیز تصاویر برخی از نامه‏ها را از جمله متن نامه‏های پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله به نجاشی پادشاه حبشه، هراکلیوس، مقوقس، خسرو پادشاه ایران، منذربن ساوی فرمانروای بحرین و... آورده است.

این مجموعه در چهار بخش تهیه و تدوین شده است. در بخش نخست، نویسنده به پیمان‏های پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله در مکه و نامه‏های آن حضرت پرداخته که از آن جمله می‏توان نامه به نجاشی، تحریم اقتصادی پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و خویشاوندانش از سوی قریش، پیمان عقبه، منصوب نمودن مصعب برای اقامه نماز جمعه و ارسال امان‏نامه به سراقه را نام برد.

بخش دوم که محور اصلی کتاب است، شامل ده‏ها سند در زمینه‏های مختلف است. این پیمان‏ها و فرمان‏ها پس از هجرت پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله به مدینه و تا آخرین روزهای عمر آن حضرت را شامل می‏شود. نمونه هایی از این اسناد عبارت است از: صلح مدینه، حریم مدینه، نامه‏های ابوسفیان به پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله ، صلح حدیبیه، نامه به سران کشورها از جمله: نجاشی، پادشاه ایران، قیصر روم، حاکم عمان، نامه به سران قبایل، افراد و پیروان ادیان تا حجة الوداع.

بخش سوم، اختصاص به بررسی نامه‏ها و اسناد عهد خلفا دارد که در مورد عزل و نصب‏ها، تعیین کارگزاران و دستورالعمل‏های اداری و مالی است و از جمله آنها می‏توان به نامه‏های عثمان به علی علیه‏السلام ، هنگامی که در محاصره شورشیان قرار داشت، و صلح نامه معاویه با علی علیه‏السلام در جنگ صفین، اشاره کرد.

بخش چهارم که در پیوست کتاب و به صورت مختصر است، شامل چند نامه از پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و خلفا در پیام هم‏دردی و تسلیت برای اشخاصی از پیروان دیگر ادیان، و احکام کارگزاران می‏باشد. نویسنده در پایان، فهرستی از واژه‏ها و اصطلاحات به کار رفته در این نامه‏ها و پیمان‏ها را همواره با فهرست اعلام و منابع و مسانید کتاب ذکر کرده است.

رسائل النبی والوصی (نامه‏های پیامبر و امام)

صادق آئینه وند، ترجمه: محمد علی لسانی فشارکی، دفتر نشر آثار علمی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، چاپ اول، 1380، 158 صفحه، وزیری.

نویسنده در این اثر، مجموعه نامه هایی را که به دستور رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله نگاشته شده و هم‏چنین نامه‏هایی را که علی علیه‏السلام در دوران خلافت خویش برای کارگزاران یا دشمنان خود نوشته است، جمع‏آوری نموده است. مؤلف در این نوشتار، نامه‏ها را از منابع گوناگون گردآوری نموده، اما بر دو کتاب «اعلام السائلین عن کتب سید المرسلین» نوشته محمد بن طولون دمشقی و «جمهرة رسائل العرب» نوشته احمد زکی صفوت بیشتر تکیه کرده است. خواننده از لابلای نامه‏های پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و امام علی علیه‏السلام بر ماجراهای روزگاران رسالت و خلافت آگاهی می‏یابد و از سرچشمه‏های بلاغت، فصاحت، حکمت، پارسایی، ارشاد و هدایت سیراب می‏گردد.

ز: سیره نظامی

الاستخبارات العسکریة فی غزوات الرسول محمد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله ، دراسة تحلیلیة وصفیة

مجاهد بن عبدالوهاب باعشن، درا طویق، ریاض، چاپ اول، 2002م، 423 صفحه، وزیری، عربی.

شرح جایگاه اطلاعات در نظام سیاسی و شیوه پیامبر اسلام در استفاده از آن است. به عقیده مؤلف کسب اطلاعات و نیز شیوه اطلاع رسانی در جنگ‏ها، اهمیت به سزایی دارد و همیشه مورد توجه سردمداران نظام‏های جهانی بوده و هست و زندگی و نظام رسول خدا هم از آن مستثنا نبوده است. وی برای تبیین اعتبار و ارزش این موضوع در رفتارها و جنگ‏های رسول خدا و شیوه بهره‏برداری حضرت از آن، ضمن توضیح درباره اهمیت و توجه همه حکومت‏ها از قبل میلاد تا کنون، به شرح جنگ‏های پیامبر تا غزوه تبوک و دلایل بروز این جنگ‏ها و نقش کسب اطلاعات و اطلاع رسانی در این غزوات پرداخته و میزان تأثیر آن در شکست‏ها و پیروزی‏ها را بررسی کرده است.

بدرالکبری (یوم الفرقان یوم التقی الجمعان)

شوقی ابوخلیل، دارالفکر المعاصر، دارالفکر، بیروت و دمشق، چاپ اول، 1420ق، 216 صفحه، رقعی، عربی.

پژوهشی است تاریخی همراه با ذکر آیات قرآن، پیرامون غزوه بدر و نتایجی که برای مسلمانان داشت. نویسنده معتقد است امت عرب مدیون وجود پیامبر اسلام صلی‏الله‏علیه‏و‏آله است؛ زیرا اگر او نبود ملت عرب رفته رفته از جامعه انسانی محو و یا تبدیل به گروهی کم اهمیت در بین ملت‏های دیگر می‏شد؛ بنابراین جنگ‏های پیامبر اسلام صلی‏الله‏علیه‏و‏آله علاوه بر بسط اسلام در سراسر جزیرة العرب و سپس در جاهای دوردست دنیای آن زمان، ملت عقب مانده عرب را عزت و افتخار جهانی بخشید. وی با این اعتقاد، علت‏های به وجود آورنده جنگ بدر را توضیح می‏دهد و متذکر می‏شود که مسلمانان قصد و جرئت جنگیدن با کفار را نداشتند، بلکه می‏خواستند مسیر تجاری قریش را نا امن کنند تا از این راه ضربه‏ای اقتصادی بر کفار مکه زده باشند؛ ولی در نهایت اراده خدا بر نیت بنده‏های او غالب شد و جنگی بین مسلمانان و کفار درگرفت که نتایج آن به مراتب بیش از انتظار مسلمانان بود. بعضی از کفار مثل عمیر بن وهب مسلمان شدند و تعدادی از مسلمانان به وسیله اسیران قریش خواندن و نوشتن یاد گرفتند.

رویکرد نویسنده بیشتر به جنبه‏های تاریخی است، هرچند گاهی آیات قرآن مربوط به آن حوادث

را هم یادآور می‏شود. وی تعداد مسلمانان شرکت کننده در این جنگ را این گونه ذکر می‏کند: مهاجرین 82 نفر، انصار خزرجی 170 نفر، انصار اوسی 61 نفر. او هم‏چنین 68 کشته کفار را با نام ذکر می‏کند و تعداد کل اسرا را 65 نفر می‏داند که 16 نفر آنان مسلمان شدند.

بررسی تاریخی صلح‏های پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله

حامد منتظری مقدم، مرکز انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی رحمه‏الله ، قم، چاپ اول، 1383، 200 صفحه، رقعی.

این مجموعه با تکیه بر منابع تاریخی معتبر، صلح‏های رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله را مورد کاوش قرار می‏دهد. نویسنده با هدف زدودن تهمت‏های برخی از خاورشناسان به دین اسلام به عنوان دین جنگ و شمشیر، دست به این تحقیق زده است. وی پس از ارایه توضیحی درباره مفهوم صلح، صلح‏های پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله را در چهار بخش: پیشینه تاریخی، صلح‏های پیش از حدیبیه، صلح حدیبیه، و صلح‏های پس از حدیبیه، بررسی می‏نماید. صلح با بنی ضمره، صلح با بنی مدلج، صلح با یهود مدینه، صلح درغزوه خیبر و صلح با یهود فدک از جمله صلح‏های پیامبر است که در این پژوهش معرفی می‏شود. یادآور می‏شود این کتاب در هفتمین همایش کتاب سال حوزه(1384) برگزیده شده است.

پیامبری و جهاد

جلال‏الدین فارسی، مؤسسه انجام کتاب، تهران، 1362، 524 صفحه، وزیری.

پیامبری و انقلاب، پیامبری و جهاد و پیامبری و حکومت عنوان سه کتاب از جلال الدین فارسی است که با رویکردی انتقادی نسبت به سیره نویسی رایج نگاشته شده است. وی قسمتی از سیره پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله را با استناد به قرآن به رشته تحریر درآورده و به همین جهت اغلب آیات قرآن در این سه کتاب ترجمه شده است. کتاب پیامبری و انقلاب با مقدمه‏ای در چگونگی جمع‏آوری قرآن و ترتیب شأن نزول سوره‏ها و آیات آن آغاز می‏شود و دربردارنده مختصری از تاریخ نیاکان رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله ، تاریخ چهل ساله قبل

از نزول بعثت و همچنین شرح وقایع و حوادث سیزده ساله بعد از بعثت است و سپس با طرح مسئله هجرت رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله پایان می‏پذیرد.

تقریبا 84 سوره از قرآن در این کتاب ترجمه شده و ترتیب تاریخ نزول آنها درج گردیده است.

کتاب پیامبری و جهاد نیز به جنگ‏های پیامبر می‏پردازد. در آغاز کتاب پیامبری و حکومت، ترجمه سوره فاتحه و لشکرکشی برای بنی لحیان ذکر شده است. برخی از عناوین این کتاب عبارت است از: صلح حدیبیه، غزوه خیبر، جنگ موته، فتح مکه، جنگ حنین، طائف، تبوک. کتاب با بیان واقعه حجة‏الوداع و بیماری و رحلت پیامبراکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله پایان می‏یابد.

جنگ‏های روانی پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله

منصور محمد عویس، ترجمه: گروهی از مترجمان، انتشارات جهاد دانشگاهی، تهران، چاپ اول، 1368، 320 صفحه.

این اثر، ترجمه کتاب «الرسول صلی‏الله‏علیه‏و‏آله والحرب النفسیه» می‏باشد.

نویسنده در این کتاب به بیان جنگ‏های روانی مشرکان و دشمنان پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله علیه آن حضرت پرداخته است. وی با ذکر حوادث مختلف تاریخ پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله که از طرف مشرکان برای مقابله با آن حضرت برنامه ریزی شد، به شگردها و روش‏های گوناگون آنان در این جبهه اشاره کرده و ضمن یادآوری نمونه‏های بسیاری از مقابله‏ها و برخوردهای پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله با این شگردها، خنثی شدن این نقشه‏ها و بی‏اثر شدن جنگ‏های روانی دشمنان از طرف پیامبر را مطرح کرده است. برخی از عناوین مورد استفاده در جنگ‏های روانی علیه پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله ـ که نویسنده به آن اشاره کرده ـ چنین است: به کارگیری هیاهوی گمراه کننده و یاوه‏های پوچ، تلاش فراوان برای بازداشتن مردم از حق و ارایه باطل، هجوم تبلیغاتی کاذب، اظهار تمایل به حفظ منافع مادی، اغراء و تطمیع، بهره‏گیری از عواطف و احساسات، ایجاد تفرقه در بین مؤمنان، ظاهر فریبی (مثل ساختن مسجد ضرار)، پیوستن منافقان به دشمنان، به راه انداختن شایعات دروغین و تهمت‏های ناروا علیه مؤمنان، شایعه پراکنی درباره کشتن پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله در جنگ احد، افشای نقاط ضعف یا قوت مسلمانان، استهزای پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و پیروان ایشان، ادعاهای باطل (مثل این‏که پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله باید فرشته باشد یا قرآن باید یک دفعه نازل شود)، خواستن تعجیل عذاب بر خودشان و مواردی دیگر.

و در بخش روش‏های پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله در مقابله با دشمنان می‏توان به عناوینی چون: اهمیت نیروی عقیده، نور توکل، حفظ آمادگی و بسیج نیروها، شناخت دشمنان، روش‏ها و تاکتیک‏های آنان، رفتارهای روان‏شناسانه مانند مخاطب قرار دادن فطرت و عقل، تشویق و توبیخ، باز کردن راه توبه، دعوت اسلام به صلح و آرامش، ایجاد ترس و وحشت در دل دشمنان، مانور سیاسی مذهبی در مقابل دشمن، ایجاد روابط دوستانه و خطابه و سخنرانی، اشاره کرد. نویسنده در مورد هر یک از عناوین ذکر شده، از آیات نازل شده در آن مورد و یا واقعه تاریخی مربوط به آن، شواهدی نقل کرده است.

شیوه فرماندهی پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله

محمود شیث خطاب، ترجمه: عبدالحسین بینش، مرکز تحقیقات اسلامی نمایندگی ولی فقیه، قم، چاپ اول، 1378، 416 صفحه، وزیری.

موضوع این کتاب، بررسی جنگ‏های دوران زندگانی پر برکت پیامبر اعظم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله است، که نویسنده آن را از دیدگاه تخصصی نظامی به بحث

گذاشته است. مترجم در مقدمه خود بر این کتاب، شیوه نگارش و محتوای آن را نو و ابتکاری معرفی می‏کند. نویسنده به خلاف کسانی که بیشتر به شرح و بسط جنگ‏های عمده و بیان مطالب کلی می‏پردازند، یکایک جنگ‏های روزگار رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله را جداگانه به بحث گذاشته و جزئیات آن‏ها را از دیدگاه نظامی بررسی نموده است و با این شیوه، مطالعه کتابش را، به ویژه برای نظامیان، دلپذیرتر ساخته است.

وی پس از بیان چند مقدمه که هر کدام به نوبه خود دارای نکته‏های سودمندی است، بررسی جنگ‏های پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله را از نخستین سریه‏هایی که در اطراف مدینه انجام شده، آغاز می‏کند و پس از تشریح جنگ‏های بزرگ بدر، احد، خندق، خیبر، فتح مکه و نیز زد و خوردهایی که در فاصله میان آنها روی داده است، با شرح غزوه تبوک به پایان می‏رساند. سپس طی یک بحث مقایسه‏ای، دلایل پیروزی اسلام را شیوه فرماندهی پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله ، سربازان ممتاز اسلام، عادلانه بودن جهاد اسلامی و ناتوانی دشمنان اسلام برشمرده و در مورد آنها بحث می‏کند. ولی آن‏چه پیش از همه در این کتاب خودنمایی می‏کند، پرداختن به جنبه‏های ویژه نظامی اقدام‏های رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله است. این کتاب برای نظامیان علاقه‏مند به تاریخ پیامبر اعظم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله ، به ویژه برای مدرّسانی که مایل‏اند در تدریس فنون نظامی از مثال‏های اسلام بهره گیرند، مأخذی ارزشمند به شمار می‏آید.

تاکتیک‏های جنگی رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله

علی اصغر فیض پور، انتشارات مدین، قم، چاپ اول، 1379، 288 صفحه، وزیری.

در این کتاب طی ده فصل، مطالبی درباره هجرت و پیدایش جنگ‏های پیامبر اسلام صلی‏الله‏علیه‏و‏آله ، هم‏چنین عوامل بروز جنگ‏های صدر اسلام بیان شده است. هدف اصلی نگارنده کتاب، تحلیل و بررسی تاکتیک‏های جنگی پیامبرخدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله ، هم‏چنین بیان نکات مهمی، مانند: حفظ اسرار نظامی، ایجاد روحیه سلحشوری وشجاعت، تقسیم غنایم، جاسوسی و کسب اطلاعات، است که حضرت در همه جنگ‏ها اعمال می‏کردند. عناوین برخی فصل‏های کتاب عبارت است از: رویدادهای قبل از هجرت، رویدادهای سال یکم هجرت، رویدادهای سال دوم هجرت (جنگ احد، غزوه حمراء الاسد، جنگ بنی نظیر و غزوات ذات الرقاع)، رویدادهای سال پنجم هجرت (جنگ احزاب یا خندق، جنگ بنی قریظه)، رویدادهای سال ششم هجرت (جنگ بنی المصطلق و صلح حدیبیه).

غزوه احد و یلیها حمراء الاسد

قاسم بن محمد زهرانی، دارالمحمدی، جدة، چاپ اول، 2003م، 119 صفحه، رقعی، عربی.

این اثر، شرح جنگ احد و حوادث آن به زبان ساده و گویا است. نویسنده برای آگاهی جوانان و نوجوانان با تاریخ اسلامی و حوادث آن، اسباب و چگونگی آن را بررسی کرده است. وی حوادث این جنگ را از آغاز تا پایان در ذیل عنوان‏های متعددی شرح کرده است. خواب دیدن پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله در این مورد، مشورت او با اصحاب درباره چگونگی جنگ، رفتار منافقان در این جنگ، چگونگی مبارزه مسلمانان و شجاعت‏هایی که از خود نشان دادند، کمک ملایکه، برخورد دشمن با سلحشوران مسلمان، و شهدای این جنگ از جمله موضوعاتی است که در این کتاب به آنها پرداخته شده است. در پایان نیز مروری کوتاه بر غزوه حمراء الاسد و آموزه‏های جنگ شده است.

غزوات خلد القرآن الکریم ذکرها

محمد عبدالسلام ابونیل، مکتبة المنار الاسلامیة، کویت، چاپ دوم، 1997م، 312 صفحه، وزیری، عربی.

این کتاب، تفسیر آیات مربوط به جنگ‏های صدر اسلام است. نویسنده ابتدا درباره جنگ و جهاد از دیدگاه اسلام و قرآن بحث کرده، آن گاه ضمن بیان آیات جهاد و جنگ، بر اساس جنگ‏های پیامبراسلام با مشرکین و یهود، آثار و برکات این نبردها را بررسی کرده است. روش مؤلف، تاریخی و نقلی است و به تحلیل حوادث نیز می‏پردازد. وی با استناد به آیات قرآن و احادیث و کتاب‏های تفسیر و منابع تاریخی، در طی مباحث مختلف، به هر یک از غزوات پیامبر (بدر، احد، حمراءالاسد، بنی نظیر، احزاب، بنی قریظه، فتح مکه، حنین، تبوک، عوامل و آثار این جنگ‏ها، و برخی حوادث تاریخی و شخصیت‏های دیگر در جنگ اشاره کرده است.

غزوات الرسول

محمد متولی شعراوی، مکتبة التراث الاسلامی، قاهره، 1999م، 620 صفحه، وزیری، عربی.

موضوع کتاب، بیان تاریخی ویژگی‏ها و پیامدهای جنگ‏های پیامبر اسلام است که مؤلف به شیوه توصیفی ـ تاریخی و به ترتیب وقوع جنگ‏ها و حضور پیامبر در آنها، به بررسی آنها پرداخته است. جنگ‏هایی که پیامبر در آن شرکت مستقیم داشته، غزوه نامیده شده که تعداد آن 27 جنگ، و جنگ‏هایی که پیامبر، گروهی را به آن مأمور نموده سریه نام دارد و تعداد آن 51 جنگ بوده است.

نویسنده، در هر قسمت از غزوات و سرایا، اشاره‏ای به شهیدان، اسیران، مقتولین دشمن، امدادهای الهی، و دیگر مسایل مربوط به آنها دارد و در پایان، بحثی درباره انفال، غنایم و تقسیم آن و غلول مطرح می‏کند.

فی سیرة النبویة، قراءة لجوانب الحذر والحمایة

ابراهیم علی محمد احمد، وزارت الأوقاف والشؤون الاسلامیة، دوحه، چاپ اول، 1417ق، 168 صفحه، رقعی، عربی.

کتاب، درباره تفکر و اقدامات امنیتی پیامبر اسلام هنگام دعوت نهانی مردم است. مؤلف عوامل مؤثر و شرایط لازم برای تکوین دعوت پنهانی را تشریح نموده و به تطبیق این عوامل و شرایط با اقدامات پیامبر و یاران نزدیکش پرداخته است. این کتاب به روش توصیفی ـ استدلالی و با استفاده از منابع تاریخی اهل سنت نگارش یافته است. سیاست امنیتی پیامبر در دعوت از خویشان و در برخورد با هواداران و دشمنان در هجرت به طائف، حبشه و مدینه از مطالب مهم کتاب است.

القیادة العسکریة فی عهد الرسول صلی‏الله‏علیه‏و‏آله

عبدالله بن محمد عبدالعزیز رشید، شرکة الریاض، ریاض، چاپ دوم، 1997م، 773 صفحه، وزیری، عربی.

موضوع کتاب، بررسی سیره جنگی پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و شیوه‏های فرماندهی نظامی اوست که با هدف آشنایی با سیره رسول خدا و پیروی از ایشان برای رسیدن به سعادت دنیا و آخرت تدوین شده است. نویسنده به روش تاریخی و شیوه تحلیلی و با اتکا بر منابع حدیثی و تاریخی اهل سنت به شرح سرفصل‏های زیر پرداخته است: مسایل اساسی مربوط به فرماندهی و فرمانده، نمونه‏هایی از فرماندهی پیامبر در غزوه‏های بدر، احد، خندق، حدیبیه، فتح مکه، حنین و تبوک، درس‏ها و آموزه‏های فرماندهی پیامبر، سریه‏های پیامبر و درس‏های آن، و معرفی عده‏ای از فرماندهان نظامی پیامبر.

مخابرات دولة الرسول صلی‏الله‏علیه‏و‏آله

محمد شافعی، مکتبة الاسرة، الهیئة المصریة العامة للکتاب، قاهره، 2001م، 216 صفحه، رقعی، عربی.

این اثر، پژوهشی تاریخی درباره مسایل نظامی دولت رسول اکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله است. هدف نویسنده اثبات نبوغ و اطلاعات نظامی شخصی رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله منهای وحی است. وی، غزوه‏ها و سریه‏های پیامبر، مواضع و برنامه‏ها و شیوه‏های گردآوری اطلاعات و اخبار دشمن و چگونگی تصمیم‏گیری‏های قاطع، به موقع و حساب‏شده حضرت را بررسی کرده و با استدلال به آیات و روایات تاریخی و احادیث و اظهارات بعضی از نظامیان و کارشناسان عصر حاضر، به این نتیجه رسیده است که پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله از ابزارهای مخابراتی و اطلاعاتی گوناگون که امروزه نقش آنها در تحقق پیروزی آشکار شده است استفاده می‏کرد. برخی از این ابزارها عبارت‏اند از: اعتماد بر کارشناسان مسلمان و نامسلمان، جمع‏آوری اطلاعات و تحلیل آنها پیش از اقدام به جنگ، سرعت و قاطعیت در تصمیم و استفاده از فرصت‏ها، اهمیت دادن به حفظ اطلاعات و جلوگیری از درز کردن آنها، جلوگیری از پخش اطلاعات قبل از صدور فرمان عملیات و مخفی کردن آن از غیر فرماندهان، ابتکار و نوآوری، ایجاد یک شبکه پیشرفته جاسوسی، به کارگیری رمز شب برای جلوگیری از نفوذ دشمن و بالا بردن روحیه‏ها، تلاش برای شناخت دشمن و آگاهی از امکانات او، اهمیت دادن به نیروهای اطلاعات و گرامی داشتن آنها.

مغازی: تاریخ جنگ‏های پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله

محمد بن عمر واقدی، ترجمه: محمود مهدوی دامغانی، مرکز نشر دانشگاهی، تهران، چاپ دوم، 1369، 949 صفحه، وزیری.

کتاب حاضر، ترجمه فارسی مغازی واقدی است که به بررسی جنگ‏های پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله می‏پردازد. مؤلف تمامی جنگ‏ها و برخوردهای پیامبر با سپاه کفر را از جنگ بدر گرفته تا تجهیز سپاه اسامه ذکر کرده است. مغازی واقدی از قدیمی‏ترین کتاب‏های تاریخی است که در این باره نوشته شده و این کتاب از جمله منابع مهم در تاریخ جنگ‏های پیامبر به شمار می‏رود، به طوری که شیعه و اهل سنت هر دو به آن استناد می‏کنند. بهره‏گیری از آیاتی که درباره جنگ‏های پیامبر نازل شده و بررسی درس‏های آموزنده و نکات تربیتی جنگ‏ها، از جمله فداکاری و اخلاص، شهادت و از خودگذشتگی و صبر و شکیبایی از ویژگی‏های این کتاب شمرده می‏شود.

واقدی اصطلاح غزوه و سریه را که بعدها متدوال شده رعایت نکرده است. وی تاریخ هر جنگی را به طور دقیق ذکر می‏کند. اسامی اسیران و کشته‏شدگان طرفین جنگ، مکان درگیری سپاه اسلام با

سپاه کفر و سخنان و پیام‏های طرفین، از دیگر محورهایی است که واقدی به آنها پرداخته است. در انتهای کتاب، فهارس، اشخاص، اماکن، قبایل و جنگ‏ها آمده است.

المغازی النبویة: خلاصة تاریخ ابن کثیر

اسماعیل بن عمر ابن کثیر، تلخیص: محمد بن احمد کنعان، مؤسسة المعارف، بیروت، چاپ اول، 1997م، 568 صفحه، وزیری، عربی.

این اثر، به شرح ماجرای جنگ‏ها و سرمایه‏های پیامبر اسلام صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و معرفی هیئت‏های اعزامی از سوی حضرت به نقاط مختلف، پرداخته است. مؤلف در این کتاب، که خلاصه‏ای از قسمت جنگ‏های پیامبر از کتاب تاریخ ابن کثیر می‏باشد، حوادث ده سال اول هجرت را بیان کرده و به ذکر وقایع مهم اتفاق افتاده در جنگ‏های پیامبر می‏پردازد. کتاب به روش توصیفی و در قالب تاریخ نقلی نگارش یافته است. منابع و فصل‏های آن، مطابق کتاب تاریخ ابن کثیر تنظیم شده است.

نبردهای محمد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله

نصرت‏الله بختورتاش، انتشارات سیما، تهران، چاپ ششم، 1376، 320 صفحه، رقعی.

این اثر به بررسی جنگ از نظر فلسفی و آیینی پرداخته است؛ آیینی که خود پدیده محیطی تاریک و آلوده با مردمی بی‏فرهنگ بوده است؛ یعنی عصر جاهلیت در جزیرة العرب. در این کتاب نبردهای حضرت محمد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله با دانش روز بررسی شده است. ویژگی‏ها و برتری هایی را که یک فرمانده از نظر روانی و نمونه بودن، شکیبایی در زیر فشار سنگین و کوبنده میدان رزم و از سوی دیگر روشن بینی و مهر، اجرای عدالت و کوشش در راه آسایش مردم سرزمین‏هایی که کشورشان فتح شده و نیز تلاش و پایمردی بی‏مانند در کار انضباط، بسیج، تدارکات، حفظ مقررات حقوقی و موازین اخلاقی و طرح‏های آماده‏باش نیروهای جنگی و کارایی رزمندگان را در وجود این مرد اندیشمند می‏یابیم که می‏تواند برای ارتشیان و دیگران الگو و آموزنده باشد.

مطالب کتاب، پس از سرآغاز و پیش‏گفتار، در سیزده گفتار و چندین زیر مجموعه تنظیم شده است. عناوین برخی از گفتارها عبارت است از: گوشه هایی از زندگی حضرت محمد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله ، جنگ، نبرد احد، نبرد خندق، دشمن خانگی، پیمان حدیبیه.

بخش پایانی کتاب، با عنوان «یادآوری»، به مطالبی چون ایرانیان و کعبه، دبیران پیامبر، جنگ ذیقار و ... می‏پردازد.

پایان مقاله